Prezentowana rozprawa jest opowieścią o ludziach, dla których ogromnym osiągnięciem
Polski było przyłączenie do niej ziem zachodnich i północnych, i którzy żyli przekonaniem
o konieczności wykorzystania wielości szans i możliwości, jakie ten fakt przed Polską
otworzył. Szanse te traktowali w kategoriach historycznych, a nie bieżących politycznych
czy tym bardziej ustrojowych. Stąd opis ich działalności jest jednocześnie opisem
zmagań z systemem, który uznawali za sprawcę tego sukcesu, ale też systemem, który
stwarzał i możliwości, i stanowił ograniczenia rozwoju nowych obszarów. Niniejsza
monografia zawiera więc de facto analizę prób wykorzystania przez ruch społeczny
przestrzeni aktywności, którą w zmienny sposób ten system udostępniał społeczeństwu
w zorganizowanych i koncensjonowanych formach.